EEN STAP VERDER

Dit is onze aarde! stelt zich niet op als de apostel van een kant-en-klare waarheid, maar wil een levendig beeld bieden van de stand van de wetenschappelijke kennis en aanzetten tot denken, vragen en discussiëren. In het Manifest hebben we onze ideologie duidelijk omschreven. Het had geen zin ons te verschuilen achter wetenschappelijke objectiviteit: daar maken zelfs de geleerden geen aanspraak op.

Voor al wie ‘een stap verder’ wil zetten, stellen we hier dan ook, net als bij onze andere tentoonstellingen, mogelijke gespreksthema’s over duurzame ontwikkeling voor. Zuiver wetenschappelijke vragen als de aard, de oorzaken en de gevolgen van de opwarming van het klimaat hebben we terzijde gelaten. We focussen op onderwerpen die ieder van ons interesseren als mens, verbruiker en burger.

1. Tijd
Op de tentoonstelling worden verschillende grootteorden van tijd afgetast (aardtijd, mensentijd, ecosystementijd), maar wat is duurzame ontwikkeling, om welk soort tijd gaat het bij wat zo heet? De bedrijfsleider, de politicus, de historicus, de paleontoloog en de astrofysicus hebben immers elk hun eigen tijdbegrip. De eerste wil zijn investering doen renderen en telt daarom in maanden, de tweede op z’n best in jaren, de derde in eeuwen, de vierde in honderdduizenden jaren en de vijfde in miljarden jaren. Hoe je tegen de werkelijkheid aankijkt, hangt mee af van de tijdbegrip dat je hanteert. Zal een paleontoloog het selecteren van huisvuil niet belachelijk vinden?

Laten we het voorlopig maar bij de mensentijd houden.

2. Vooruitgang
Sinds de Verlichting, al drie eeuwen dus, zijn wij doordrongen van het vooruitgangsgeloof. De wetenschappelijke kennis nam dermate toe in omvang en grondigheid, dat de techniek steeds meer werd geperfectioneerd en dus, zo dacht men, de materiële leefomstandigheden van de mens kon verbeteren en zijn morele gezondheid kon waarborgen. De rampen van de twintigste eeuw – twee wereldoorlogen, de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, de totalitaire staten, de volkenmoorden, de verschrikkingen van de dekolonisatie – hebben die ideologie de das omgedaan. En toen men zich dertig jaar geleden zeer ernstig zorgen begon te maken over het milieu, ging men nog een stap verder. Het begrip ‘ontwikkeling’ werd op de helling gezet: moest men behalve de schadelijke gevolgen van die ideologie ook niet de ontwikkeling zelf een halt toeroepen? De politieke ecologie maakte haar opwachting.

Kunnen, moeten we dan vandaag nog in de vooruitgang geloven?


3. Ideologie
De ecologistische ideologie geeft vaak de indruk meer tegen dan voor te zijn: tegen atoomenergie, tegen meer luchtverkeer, tegen nieuwe fabrieken, tegen de auto, tegen GGO’s (genetisch gemanipuleerde organismen)…

Dreigt de zorg voor het milieu niet te verzanden in nostalgische regressie? Betekent duurzame ontwikkeling echt dat we ons opnieuw moeten behelpen met kaarsen en ossenwagens.

4.Voorzorgbeginsel
Het voorzorgbeginsel – geen actie ondernemen zolang er geen zekerheid is over de eventuele gevolgen – werd voor het eerst goedgekeurd op de milieutop van Rio de Janeiro in 1992. In Frankrijk heeft het sinds 1995 kracht van wet: ‘als de wetenschappelijke en technische kennis op een bepaald ogenblik geen volledige zekerheid biedt, mag dat niet betekenen dat maatregelen worden uitgesteld [...] die zijn bedoeld om zware, onherroepelijke schade aan het milieu te voorkomen’, zegt de wet Barnier. Tien jaar later liet president Chirac het voorzorgbeginsel inschrijven in de Franse grondwet. Het beginsel heeft er in de praktijk onder meer toe geleid dat milieumilitanten genetisch gemanipuleerde planten gingen uitrukken.Is het voorzorgbeginsel te verzoenen met de idee van wetenschappelijke en technische vooruitgang?

Is het een onmisbaar onderdeel van een duurzaam-ontwikkelingsbeleid? En vooral: is het in tegenspraak met de idee dat wij verantwoordelijk zijn voor de aarde die we aan de volgende generaties nalaten? Met ander woorden: mogen we ons vandaag ontzeggen wat morgen misschien onmisbaar zal zijn?